Udar mózgu w Polsce jest drugą najczęstszą przyczyną śmiertelności i pierwszą przyczyną niesprawności. Na całym świecie prowadzi się szeroko zakrojone badania mające na celu znalezienie modyfikowalnych czynników ryzyka udaru niedokrwiennego mózgu oraz znalezienie leków modyfikujących przebieg udaru niedokrwiennego w okresie ostrym oraz skutecznych w profilaktyce pierwotnej i wtórnej. W ostatnich latach w literaturze specjalistycznej pojawiło się szereg doniesień potwierdzających wielokierunkowy, korzystny wpływ fibratów na procesy zaangażowane w etiopatogenezę udaru niedokrwiennego mózgu.
Podwyższone stężenie trójglicerydów oraz obniżone stężenie cholesterolu HDL uznano za niezależne czynniki ryzyka udaru niedokrwiennego mózgu. Podstawowe działanie fenofibratu polega na działaniu hipolipemizującym, zmniejsza on stężenie trójglicerydów oraz cholesterolu związanych z VDRL i LDL i zwiększa stężenie cholesterolu związanego z HDL.
Zmniejszenie stężenia cholesterolu i trójglicerydów w surowicy krwi spowalnia prędkość narastania blaszek miażdżycowych oraz poprawia funkcję śródbłonka. Wykazano zwolnienie narastania blaszek miażdżycowych oraz poprawę zależnej od śródbłonka reaktywności naczyń w tętnicach wieńcowych oraz w prawidłowych jak i stenotycznych tętnicach szyjnych podczas stosowania fibratów, w tym fenofibratem.
Fenofibrat oraz inne aktywatory PPAR-alfa (peroxisome proliferator-activated receptor alfa) hamują ekspresję VACAM-1 (vascular cell adhesion molecule-1) śródbłonkowego receptora, który odgrywa istotną rolę na początkowym etapie aterogenezy umożliwiając adhezję krążących leukocytów do komórek endothelium i ich uczestnictwo w tworzeniu blaszki miażdżycowej. Ponadto aktywatory PPAR-alfa poprzez hamowanie zależnej od interleukiny-1 produkcji prozapalnej interleukiny-6 oraz hamowanie cyklooksygenazy-2, hamują odpowiedź zapalną ze strony miocytów gładkich, która odgrywa istotną role na późniejszych etapach formowania blaszki miażdżycowej oraz w patogenezie restenozy po zabiegach angioplastyki tętnic. Dodatkowo działanie przeciwzapalne fenofibratu potwierdza redukcja stężeń nieswoistych markerów przewlekłego zapalenia ściany naczyniowej – CRP, interleukiny-6 oraz fibrynogenu.
Podwyższony poziom fibrynogenu w surowicy krwi został uznany za istotny marker zwiększonego ryzyka udaru niedokrwiennego mózgu. Podwyższone stężenia fibrynogenu są związane z szybszym tempem narastania blaszki miażdżycowej w tętnicy szyjnej wewnętrznej, a towarzyszące obniżenie stężenia cholesterolu HDL wzmacnia tę zależność. Fibraty obniżają stężenie fibrynogenu oraz podwyższają stężenie cholesterolu HDL modyfikując oba te czynniki ryzyka szybszego narastania blaszek miażdżycowych w tętnicach szyjnych – doprowadzających krew do mózgu.
Leki antyagregacyjne, przeciwpłytkowe są najskuteczniejszą grupą leków w prewencji i leczeniu udaru niedokrwiennego mózgu. Fibraty również wykazują korzystny profil w tym zakresie zmniejszając aktywność płytek krwi, jak również wpływając pośrednio profibrynolitycznie poprzez hamowanie syntezy typu 1 inhibitora aktywatora plazminogenu, a tym samym promując rozpuszczanie powstałego już zakrzepu.
Fibraty mają ugruntowaną pozycję w profilaktyce choroby niedokrwiennej serca; hamują narastanie blaszek miażdżycowych w tętnicach, zmniejszają częstość zawałów, zmniejszają ich rozmiar oraz zmniejszają śmiertelność w przebiegu zawału serca. W badaniu – The Veterans Affairs High Density Lipoprotein Intervention Trial (VAHIT) wykazano skuteczność bezafibratu w prewencji udaru niedokrwiennego mózgu. U leczonych pacjentów wykazano zmniejszoną zapadalność na udar niedokrwienny mózgu (RR=29%, P=0.04), rzadsze występowanie przejściowych ataków niedokrwiennych – TIA (RR=59%, P<0,001) oraz rzadszą konieczność wykonania endarterktomii tętnic szyjnych (RR=65, P<0,001).
W badaniach doświadczalnych na modelu udaru niedokrwiennego u myszy fenofibrat wykazał niezależne od działania hipolipemizującego działanie neuroprotekcyjne, zmniejszając rozmiar ogniska niedokrwiennego. Z kolei w modelu udaru niedokrwiennego u szczurów wykazano neuroprotekcyjne działanie aktywatora PPAR-alfa w okresie reperfuzji.
Planowane badanie ma na celu ocenę przydatności fenofibratu zastosowanego w ostrym okresie udaru niedokrwiennego mózgu, we wczesnej wtórnej profilaktyce oraz ustalenie jego wpływu na reaktywność naczyń mózgowych.