Autorzy przeanalizowali 560 artykułów znajdujących się w bazie Medline, w celu stworzenia opartych na publikacjach zgodnych z EBM zaleceń dotyczących badania płynu mózgowo-rdzeniowego.

Ilościowa analiza białka i albumin
Poziom białka w płynie mózgowo-rdzeniowym jest najwyższy u noworodków, następnie stopniowo obniża się w czasie pierwszego roku życia. Od tego czasu ponownie nieznacznie podnosi się z wiekiem. Współczynnik albuminowy (Stosunek Albumin Płyn/surowica) jest dobrym wskaźnikiem szczelności bariery krew mózg i jest całkowicie niezależny od intratekalnej syntezy białek. Wartości poziom białka oraz współczynnika albuminowego zmieniają się wzdłuż osi układu nerwowego – najniższe są w komorach mózgu a najwyższe w okolicy lędźwiowej. Parametry te zmieniają się również w zależności od ilości pobranego płynu mózgowo-rdzeniowego - są najniższe w pierwszych 4 ml pobranego płynu mózgowo-rdzeniowego, a następnie stopniowo rosną (najwyżej w 22ml). Na ich wartość wpływają również wiek, płeć, choroba zwyrodnieniowa kręgosłupa lędźwiowego, niedoczynność tarczycy, alkohol, palenie papierosów, pozycja i aktywność pacjenta przed pobraniem płynu mózgowo-rdzeniowego. Parametry te są wpodwyższone u pacjentów nieaktywnych i leżących. Zwyżka poziomu białka i współczynnika albuminowego jest widziana we wszystkich neuroinfekcjach, najwyższa w zapaleniu opon bakteryjnym, a np. w opryszczkowym zapaleniu mózgu u połowy pacjentów w pierwszym tygodniu choroby poziom białka w płynie mózgowo-rdzeniowym może być prawidłowy. Podwyższenie poziomu białka i współczynnika albuminoweo widziane jest również w nowotworach OUN, w SAH, a szczególnie parametry te rosną w przerzutach do opon. Ich podwyższenie widziane jest również w CIDP wtedy nie towarzyszy im wzrost cytozy.
Ilościowa ocena intratekalnej syntezy immunoglobulin
Ocena prążków oligoklonalnych pomimo większej trudności technicznej ma zdecydowaną przewagę w czułości jak i specyficzności w wykrywaniu intratekalnej syntezy IgG nad oceną współczynnika IgG, czy indexu IgG. W związku z czym powinno się dążyć do wykonania oceny jakościowej.
Jakościowa ocena intratekalnej syntezy immunoglobulin metodą izoogniskowania – czyli badanie prążków oligoklonalnych.
Obecność prążków oligoklonalnych może wskazywać na stwardnienie rozsiane, kolagenozę CNS, guza mózgu, zespół paraneoplastyczny, lub neuroinfekcję, a także jest stwierdzana w niektórych chorobach wrodzonych takich jak ataksja-teleangiektazja (u 20% pacjentów) czy adrenoleukodystrofia (100% pacjentów) – w związku z tym interpretacja tego badania powinna być przeprowadzona w ścisłym związku z obrazem klinicznym choroby u pacjenta, jak również powinno się przeprowadzać każdorazowo badanie szczelności bariery krew-mózg oceniając współczynnik albuminowy i porównywać wzór prążków w płynie i w surowicy krwi.
Badanie poziomu glukozy, współczynnika poziomu glukozy w płynie i surowicy, badanie poziomu mleczanów
Poziom glukozy w płynie mózgowo-rdzeniowym jest ściśle uzależniony od poziomu glukozy w surowicy i stanowi jego 50-60%. Współczynnik stężenia glukozy CSF/Surowica < 0.4-0.5 jest uważany za patologiczny. Poziom glukozy w płynie mózgowo-rdzeniowym stopniowo spada od momentu pobrania, więc badanie powinno być wykonane jak najszybciej. Wzrost poziomu glukozy w CSF nie ma wartości diagnostycznej. Obniżenie poziomu glukozy obserwowane jest przede wszystkim w neuroinfekcjach gruźliczych, może występować również w przypadku infekcji grzybiczych i bakteryjnych oraz przerzutów do opon.
Poziom mleczanów w płynie mózgowo-rdzeniowym jest niezależny od poziomu w surowicy krwi i wynosi 2.8-3.5 mmol/l. Oprócz chorób mitochondrialnych poziom mleczanów jest odwrotni skorelowany ze współczynnikiem poziom glukozy pomiędzy płynem a surowicą. Wzrost mleczanów może być widziany wcześniej niż spadek poziomu glukozy w CSF.
Badanie cytologiczne CSF
Ocena cytologiczna płynu mózgowo-rdzeniowego powinna być wykonana najpóźniej 2 godziny od momentu pobrania.
Granulocyty są obserwowane w fazie ostrej bakteryjnego i wirusowego zapalnie opon, stopniowo zwiększa się zawartość monocytów. Na dalszych etapach dołączają się również limfocyty i komórki plazmatyczne.
Erytrofagi mogą być widziane już 12-18h od wystąpienia krwotoku, syderofagi pojawiają się 1-2 dni do krwawienia podpajęczego i utrzymują się tygodniami. Makrofagi zawierające hematoidynę pojawiają się po 2 tyg. po wystąpieniu krwotoku. Preferowaną metodą potwierdzenia krwotoku podpajęczego, niewidocznego w TK głowy, skuteczną do 2 tyg. od jego wystąpienia, jest spektroskopowe badanie poziomu bilirubiny w płynie mózgowo-rdzeniowym.
Limfofagi – ich obecność wskazuje na uszkodzenia tkanki mózgowej – widziane bywają w naciekach nowotworowych, SM, udarze, infekcjach, kolagenozach, po urazach i w innych przypadkach z martwicą tkanki nerwowej.
Podwyższony poziom eozynofili w płynie mózgowo-rdzeniowym wskazuje na infekcję pasożytniczą lub grzybiczą.
Obecność komórek nowotworowych jednoznacznie wskazuje na zajęcie procesem opon m-r, jednakże ich wykrywalność jest niska na poziomie 50-70%– często są mylone z leukocytami. Wykonanie kolejnej punkcji zwiększa wykrywalność komórek nowotworowych do 85-92%.
W przypadku chorób infekcyjnych i nieprawidłowości w badaniach ogólnych płynu mózgowo-rdzeniowego należy skorzystać z bardziej specyficznych badań mikrobiologicznych takich jak metody serologiczne czy analiza PCR – jednak obecnie dostępne dane nie pozwalają na określenie ich swoistości i specyficzności w sensie ogólnym – i niemożliwe jest ustaleni optymalnego postępowania z płynem mózgowo-rdzeniowym w konkretnych infekcjach. Autorzy zwracają uwagę, że u osób z deficytami odporności, przy charakterystycznych objawach, płyn mózgowordzeniowy może być prawidłowy, testy serologiczne również będą prawidłowe i jedyną możliwością diagnostyczną pozostaną badania PCR.
Diagnostyka mikrobiologiczna płynu mózgowo-rdzniowego powinna obejmować badanie mikroskopowe odwirowanego płynu wybarwionego metodą Grama, Ziehl-Nielsena lub Auramin O oraz barwieniem błękitem Indyjskim. Testy na obecność antygenów bakteryjnych w płynie mózgowo-rdzeniowym powinny być Interpretowane w kontekście badania mikroskopowego. Nie zaleca się diagnostyki serologicznej neuroinfekcji jako jedynej, w oderwaniu od badania mikroskopowego ze względu na olbrzymi odsetek zanieczyszczeń.