Stwardnienie rozsiane jest najczęściej występującą chorobą demielinizacyjną w ośrodkowym układzie nerwowym (częstość występowania 10/100tys. mieszkańców). Jedna trzecia chorych nieleczonych w okresie 3 lat staje się trwałymi inwalidami zdanymi na pomoc innych osób. Obecnie stosowane metody leczenia przewlekłego za pomocą interferonów czy octanu glatirameru są metodami bardzo drogimi, pomagającymi zmniejszyć częstość rzutów jedynie u jednej trzeciej pacjentów. Leczenie dożylnymi immunoglobulinami ludzkimi jest metodą alternatywną, a według piśmiennictwa dającą podobny efekt terapeutyczny. Ta forma terapii jest obarczona znacznie mniejszą ilością powikłań. Leczenie dożylnymi immunoglobulinami polega na stosowaniu cyklicznych wlewów dożylnych, które podaje się co 4-6 tygodni w dawkach od 0.15 g/kg m.c do 2.0 g/kg m.c. Dawkowanie dożylnych immunoglobulin w stwardnieniu rozsianym zostało ustalone arbitralnie i chociaż udowodniono empirycznie skuteczność leczenia dożylnymi immunoglobulinami w dawkach o dziesięciokrotnej rozpiętości, głównie ze względu na duże koszty leczenia, konieczne jest znalezienie markerów pozwalających monitorowanie reakcji układu immunologicznego na leczenie dożylnymi immunoglobulinami, co jednocześnie pomoże w wyborze optymalnej z punktu widzenia leczniczego i farmakoekonomicznego dawki. Mechanizm leczniczego działania przetaczanych immunoglobulin dotychczas nie został satysfakcjonująco wyjaśniony.
Dożylne immunoglobuliny działają wielokierunkowo: hamują indukcję i fazę efektorową odpowiedzi immunologicznej oraz namnażanie komórek odpornościowych, hamują zależną od przeciwciał odporność komórkową, zmniejszają aktywność komórek NK (Natural Killler), zmniejszają produkcję przeciwciał, neutralizują krążące przeciwciała i hamują aktywację dopełniacza. Obserwowane jest długotrwałe działanie immunomodulujące dożylnych immunoglobulin, wykraczające długo poza trzytygodniowy okres półtrwania przeciwciał IgG obecnych w preparatach dożylnych immunoglobulin, za które może być odpowiedzialny wpływ immunoglobulin na fazę amplifikacji reakcji immunologicznej, a szczególnie namnażania limfocytów T.
Przedłużone działanie immunomodulujące, efektywność kliniczna oraz udowodniony wpływ na układ odpornościowy również małych dawek dożylnych immunoglobulin sugerują, że dożylne immunoglobuliny wpływają na układ sterujący odpowiedzią immunologiczną, na sieć cytokin. Znajduje to potwierdzenie w badaniach in vivo; po podaniu dożylnych immunoglobulin u pacjentów z chorobami autoimmunologicznymi obserwowano wzrost stężenia IL-10, oraz w badaniach in vitro, w których wykazano zależny od dawki IVIG działanie hamujące wydzielanie prozapalnych cytokin IFN-gamma i TNF-alfa oraz działanie pobudzające wydzielanie przeciwzapalnej IL-10 u pacjentów ze stwardnieniem rozsianym. W preparatach IVIG wykazano obecność przeciwciał wiążących cytokiny takie jak interferon alfa, interleukina-1a oraz IL-6. Obecność przeciwciał wiążących tłumaczy krótkotrwały spadek stężeń krążących cytokin po podaniu dużych dawek IVIG, jednak długotrwałe utrzymywanie się zmian stężeń cytokin i zahamowanie produkcji niektórych cytokin, a pobudzenie produkcji innych w hodowlach in vitro sugeruje lokalny wpływ dożylnych immunoglobulin na aktywność komórek układu odpornościowego i syntezę tych cytokin.
IL-6 jest prozapalną cytokiną, która obok TNF-alfa wydaje się odgrywać kluczową rolę w patogenezie chorób zapalnych ośrodkowego układu nerwowego. Obserwowano wzrost stężenia IL-6 w płynie mózgowo-rdzeniowym pacjentów z przewlekle postępującą postacią stwardnienia rozsianego oraz u chorych z objawami demielinizacji w OUN w przebiegu tocznia układowego. Stężenia IL-6 w surowicy osób ze stwardnieniem rozsianym korelują pozytywnie w różnym stopniu ze stężeniami IL-6 w płynie mózgowo-rdzeniowym w zależności od postaci oraz aktywności choroby.
IL-10 jest cytokiną o dużym potencjale przeciwzapalnym przejawiającym się w hamowaniu aktywności makrofagów, limfocytów T oraz komórek NK. U pacjentów z pierwotnie przewlekle postępującą postacią stwardnienia rozsianego obserwuje się podwyższone stężenia IL-10 w płynie mózgowo-rdzeniowym, co najprawdopodobniej jest związane z próbą uzyskania kontroli i ograniczenia kaskadowo narastającego procesu zapalnego w ośrodkowym układzie nerwowym.
W oparciu o badania eksperymentalne sugeruje się, że za efekt terapeutyczny dożylnych immunoglobulin może być odpowiedzialne ich działanie immunomodulujące na cytokiny pro- i przeciwzapalne; w tym IL-6 i IL-10.
Dokładniejsze ustalenie mechanizmu działania dożylnych immunoglobulin, które jest celem nadrzędnym naszej pracy badawczej, może prowadzić do stworzenia lepszych, bardziej selektywnych leków immunomodulujących, a tym samym do skuteczniejszego leczenia stwardnienia rozsianego i innych zapalnych chorób układu nerwowego.